Sağlam torpaq – yüksək məhsuldarlığa aparan ilk addımdır

Sağlam torpaq yüksək məhsuldarlığa aparan ilk və əsas addımdır. Torpağın münbitliyi milyardlarla torpaq bakteriyaları, mikroskopik göbələklər və digər canlı orqanizmlərdən ibarət olan “canlı maddə” ilə formalaşır. Torpaqda faydalı mikroorqanizmlərin sayı və aktivliyi nə qədər yüksək olarsa, bitkilərin inkişafına müsbət təsir göstərən bioloji proseslər də bir o qədər güclü olur. Nəticədə məhsulun həcmi, keyfiyyəti və bitkilərin stres amillərinə davamlılığı artır.

Son illərdə kənd təsərrüfatı bitkilərinin becərilməsi sistemində bitkilərin sağlamlığının qorunması xüsusi aktuallıq qazanmışdır. Bunun əsas səbəblərindən biri torpaqda və toxum materialında patogen mikrofloranın inkişaf səviyyəsinin təhlükəli həddə çatmasıdır. Bir çox təsərrüfatlarda toxum fondunun tam sağlam vəziyyətdə saxlanılması təmin edilmir və demək olar ki, hər bir toxum partiyasında müxtəlif dərəcədə patogen mikroorqanizmlərlə yoluxma müşahidə olunur. Bu vəziyyət aqrotexniki tələblərə düzgün əməl edilmədikdə ildən-ilə daha da ağırlaşır.

Əkin sahələrinin fitosanitar vəziyyətinin idarə olunmasında əsas amillərdən biri torpaq mikrogöbələklərinin tərkibinə və fəaliyyətinə nəzarətdir. Torpaq mikrobiotasının vəziyyəti mədəni bitkilərin inkişafı üçün vacib ekoloji baza yaradır və məhsuldarlığın sabitliyini təmin edir. Aqrosenozlarda torpağın mikoloji tərkibi bir çox amillərdən asılı olsa da, əsas təsiredici amillərdən biri əvvəlki yetişdirilən bitkinin növüdür.

Torpaq mikrobiotasının keyfiyyət və kəmiyyət xüsusiyyətləri torpağın supressivliyinə, fitopatogenlərə qarşı təbii müqavimətinə və ümumi sağlamlıq vəziyyətinə birbaşa təsir edir. Torpağın supressivliyi onun bioloji, fiziki-kimyəvi və aqrokimyəvi xüsusiyyətlərinin ümumi təsiri nəticəsində müəyyən fitopatogenlərin torpaq-bitki sistemində inkişafının məhdudlaşdırılması və ya məhv edilməsi qabiliyyətidir.

Patogenlik isə parazit orqanizmlərin müxtəlif metabolitlər vasitəsilə bitkilərdə yoluxucu proses yaratmaq xüsusiyyətidir. Torpağın üst qatında çoxlu miqdarda bitki qalıqlarının toplanması xəstəlik törədicilərinin populyasiyasının artmasına səbəb olur.

Patogen göbələklər torpaqda uzun illər ərzində canlılığını qoruya bilər. Onların saxlanma forması və ətraf mühit şəraiti bu müddətə təsir edir. Məsələn, Fusarium cinsinə aid göbələklərin xlamidosporları torpaqda 5 ildən artıq qala bilir. Ophiobolus, Gibellina, Rhizoctonia, Phomopsis, Verticillium, Rhizopus, Pythium, Alternaria, Cercosporella və digər göbələk növləri də uzun müddət torpaqda həyat qabiliyyətini saxlayan patogenlər sırasındadır. Buna görə bəzi hallarda yalnız əkin dövriyyəsi bu xəstəliklərlə mübarizədə kifayət qədər effektiv nəticə vermir.

Aparılan analizlər nəticəsində müxtəlif xüsusiyyətlərə malik mikrogöbələk növləri müəyyən edilmişdir. Əsasən müxtəlif qidalanma xüsusiyyətlərinə, yayılma sürətinə və inkişaf xüsusiyyətlərinə malik natamam göbələklər qrupunun nümayəndələri aşkar olunmuşdur. Patogenlərin növ tərkibinin geniş olması xəstəliklərin idarə olunmasında kompleks yanaşmanın vacibliyini göstərir.

Bitki xəstəliklərinin yaranmasına təsir edən əsas amillər aşağıdakılardır: aşağı səviyyəli aqrotexniki tədbirlər, əkin dövriyyəsində taxıl bitkilərinin həddindən artıq üstünlük təşkil etməsi, torpağın səthi becərilməsi, əkin sahələrində taxılkimilər fəsiləsinə aid alaq otlarının mövcudluğu və əlverişli meteoroloji şərait. Xüsusilə qeyri-bərabər yağıntılar və tez-tez baş verən quraqlıqlar patogenlərin inkişafına şərait yarada bilər.

Sağlam və məhsuldar torpağın formalaşdırılması yüksək keyfiyyətli məhsul əldə etməyin əsas şərtlərindən biridir. Torpağın bioloji vəziyyəti, faydalı mikroorqanizmlərin fəaliyyəti və patogen orqanizmlər arasındakı balans bitkilərin inkişafına və kənd təsərrüfatı məhsullarının keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir.