Ağac və kolların budanması üçün düzgün aləti necə seçmək olar?

“İş üçün düzgün alət seçmək” sadəcə köhnə bir deyim deyil. Bu ifadə xüsusilə ağacları budamaq istəyərkən özünü doğruldur. Yanlış alət və onun düzgün istifadə edilməməsi ağaca ciddi zərər verə, hətta sizi də yaralaya bilər.

Bütün əsas ağac işlərinin sertifikatlı arborist tərəfindən həyata keçirilməsini tövsiyə edirik. Bununla belə, bəzi ev sahibləri kiçik budama işlərini özləri görməyə üstünlük verirlər. Ən yaxşı nəticəni əldə etməyinizə kömək etmək üçün bu məqalədə müxtəlif budama işləri üçün hansı alətlərdən istifadə edilməli olduğu, alət seçərkən hansı xüsusiyyətlərə diqqət yetirilməli olduğu və hansı təhlükəsizlik qaydalarına riayət edilməli olduğu izah olunur.

Budama alətləri haqqında əsas məlumatlar

Ağaclarla bağlı istənilən iş üçün alət alarkən və ya istifadə edərkən ilk növbədə onun keyfiyyətinə diqqət yetirmək lazımdır. Keyfiyyətli alət mütləq bahalı olmaya bilər. Lakin əksər hallarda ucuz budama alətləri standart alətlərin daha zəif və yüngül versiyaları olur.

Ucuz budama və ağaca qulluq alətlərində çox vaxt aşağıdakı materiallardan istifadə edilir:

Metal əvəzinə plastik komponentlər;
Polad əvəzinə keyfiyyətsiz tökmə metal və ya ərinti;
Döymə polad əvəzinə tökmə polad.

Alətin hansı işlər üçün istifadə olunacağını və həmin işləri yerinə yetirmək üçün nə qədər güc tələb olunduğunu nəzərə alın. Keyfiyyətli budama alətinə qoyulan vəsait, ucuz alətin qırılaraq sizi və ağacınızı zədələməsi və sonradan yenidən alət almaq məcburiyyətində qalmağınızla müqayisədə olduqca kiçik xərcdir.

Keyfiyyətli alətlərə mütəmadi qulluq etmək lazımdır. Kəsici bıçaqlar hər istifadədən sonra itilənməli, bütün çöküntü və şirə qalıqları təmizlənməli, metal hissələr isə yağlanmalıdır. Alətlərinizi uzun müddət istifadə etmədən saxlayacaqsınızsa, paslanmanın və mexanizmlərin ilişməsinin qarşısını almaq üçün onları daha yaxşı yağlamaq lazımdır.

Əgər yüksək keyfiyyətli alətlər almaq imkanınız yoxdursa və ya onları saxlamaq və texniki qulluq göstərmək üçün uyğun şəraitiniz yoxdursa, bütün lazımi avadanlıqlara malik sığortalı, lisenziyalı və təlim keçmiş ağaclara qulluq mütəxəssisinə müraciət etmək sizin üçün daha sərfəli seçim ola bilər.

Hansı budama alətlərindən istifadə etmək lazımdır?

Çox güman ki, siz də, demək olar ki, hər kəs kimi, hansısa aləti nəzərdə tutulduğundan fərqli bir iş üçün istifadə etmisiniz və əksər hallarda bu, problemsiz başa çatıb. Lakin söhbət ağacların budanmasından gedirsə, xəsarət alma riski improvizasiyanı heç bir halda əsaslandırmır.

Budama alətləri konkret funksiyalar nəzərə alınaraq hazırlanır və hər bir alətin istifadə imkanlarının müəyyən həddi var. Aləti həddindən artıq yükləmək və ya düzgün istifadə etməmək həm alətin, həm də ağacın zədələnməsinə, eləcə də sizin yaralanmağınıza səbəb ola bilər.

Kiçik işlərdən daha böyük budama işlərinə qədər ən çox istifadə olunan budama alətlərinə aşağıdakılar daxildir:

Əl budama qayçıları

Əl budama qayçıları həmçinin bağ qayçısı, sekator və ya əl qayçısı adlandırılır.

Ən çox istifadə olunan bağçılıq alətlərindən biri olan əl budama qayçıları:

Yumşaq və oduncaqlı bitki hissələrində kiçik kəsiklər və dəqiq, estetik budama işləri üçün istifadə olunur;
Qablaşdırılmasının üzərində adətən bıçaqların kəsə biləcəyi maksimum ölçü göstərilir — çox vaxt ½–¾ düym diametrində;
bağ qayçısı prinsipi ilə işləyən bypass tipli bıçaqlara malik olur. Canlı ağac budaqlarının kəsilməsi üçün bu tip bıçaqlar örs tipli (anvil) bıçaqlardan daha yaxşı seçimdir;
Müxtəlif əl ölçülərinə uyğun fərqli dizaynlarda, o cümlədən solaxay insanlar üçün modellərdə istehsal olunur.
Budaq qayçıları (Lopper)

Daha böyük budaqları kəsərkən əl budama qayçısını zorlamayın — bu zaman budaq qayçılarından (lopper) istifadə edin.

Lopperlər uzun saplı budama qayçılarıdır və:

Əl budama qayçılarına çox bənzəyir, lakin daha uzun tutacaqlara malikdir;
Ümumiyyətlə 1½–2 düym diametrə qədər olan budaqları kəsə bilir;
Daha geniş açılan kəsici bıçaqlara malikdir və daha böyük kəsmə qüvvəsi yaradır.

Əl budama qayçılarında olduğu kimi, lopper seçərkən də örs tipli (anvil) deyil, bypass tipli bıçaqlara üstünlük verin.

Anvil tipli bıçaqlar budaqları təmiz şəkildə kəsmək əvəzinə onları əzməyə daha çox meyllidir. Bu isə ağac toxumasının zədələnməsi ehtimalını artırır.

Budama mişarları

Əl budama qayçısı və ya lopperin kəsə bilməyəcəyi qədər qalın budaqlarla işləyirsinizsə və ya budaqlara qayçı tipli bıçaqla çatmaq çətindirsə, budama mişarından istifadə edin.

Budama mişarları:

Sabit, açıq bıçağa malik ola və ya qatlanaraq bıçağın tutacağın içərisində qorunmasına imkan verə bilər;
Çətin çatan yerlərdə işləmək üçün bir neçə kilidlənən kəsmə mövqeyinə malik ola bilər;
Qablaşdırmanın üzərində kəsə biləcəyi maksimum budaq diametrini göstərir;
Dişlərinin ölçüsü də kəsmə qabiliyyətinə təsir edir. İri dişli mişarlar incə dişli mişarlara nisbətən daha qalın budaqları kəsə bilir;
Ümumiyyətlə 2½–3 düym diametrli budaqları kəsə bilir.

Qeyd: Qövs mişarı (bow saw) da budama mişarının bir növüdür, lakin burada qeyd olunan budama mişarlarından daha böyük budaqların kəsilməsi üçün istifadə olunur və çox vaxt odun üçün kötüklərin kəsilməsində tətbiq edilir.

Ştanqlı mişarlar və ştanqlı budama qayçıları

Əliniz çatmayan hündürlükdə olan budaqları kəsmək üçün teleskopik ştanqlı əl mişarı və ya ştanqlı budama qayçısından istifadə edə bilərsiniz.

Ştanqlı budama alətləri:

Ucunda əl budama qayçısına bənzər qayçı tipli bıçaqlara malik ola bilər. Bu bıçaqlar ip, ling və ya tapança tipli tutacaq vasitəsilə idarə olunur;
Və ya budama mişarına bənzər sabit bıçağa malik ola bilər və əl mişarı kimi istifadə edilə bilər.

Yerdə dayanan şəxs ilə ştanqın ucundakı bıçaq arasındakı məsafə və budaqları kəsərkən aləti saxlamaq üçün tələb olunan fiziki güc səbəbindən bu alətlərlə edilən kəsiklər bəzən daha az dəqiq olur. Həmçinin budağın maksimum diametrini kəsmək mümkün olmaya bilər.

Unutmayın ki, kəsdiyiniz hündür budaqlar mişarlama zamanı hərəkət edə bilər. Çünki budağı sabit saxlamaq üçün ikinci əlinizdən istifadə etmək imkanınız olmur.

Çiyin hündürlüyündən yuxarı budama işləri apararkən özünüzü düşən budaqlardan və mişar tozundan qorumaq üçün qoruyucu dəbilqə və göz qoruyucusu taxın.

Gözlənilmədən boşalan ağır budağın insanın üzərinə düşməsi xəsarətlərin əsas səbəblərindən biridir. Düşən qalıqların gözlərə zərər verməsi də geniş yayılmış risklərdəndir.

Qeyd: Hündür budaqlar bəzən peşəkar ağac baxımı mütəxəssislərinin istifadə etdiyi üçayaqlı və ya bağçılıq nərdivanlarından istifadə etməklə əl alətləri vasitəsilə budana bilər. Lakin ev sahiblərinə bunu etməyi tövsiyə etmirik.

Nərdivandan yıxılmaq ciddi xəsarətə və hətta ölümə səbəb ola bilər. Budama işlərini yerdən və ya ən çoxu başqa bir şəxsin möhkəm saxladığı qısa pilləkən üzərindən həyata keçirmək daha təhlükəsizdir.

Elektrikli ştanqlı mişarlar və budama qayçıları

Ştanqlı budama alətləri ucundakı hərəkətli mişar bıçağını işə salmaq üçün batareyadan, elektrik kabelindən və ya benzin mühərrikindən istifadə edə bilər.

Əksər elektrikli ştanqlı budama alətlərində:

Ştanqın uzunluğu adətən 8–10 fut olur;
İş hündürlüyü ştanqın uzunluğuna sizin qolunuzun uzunluğu əlavə edilməklə müəyyən edilir. Bununla yanaşı, 20 funt-a qədər çəkisi olan aləti saxlamaq üçün kifayət qədər fiziki gücə də malik olmalısınız;
Model və istehsalçıdan asılı olaraq 2–8 düym diametrli budaqları kəsə bilər;
Alətin enerji mənbəyi ilə yanaşı, kəsici şinin uzunluğu da kəsilə bilən maksimum budaq diametrini müəyyən edir.

Qeyd: Elektrikli ştanqlı budama alətlərinin bütün növləri səs və vibrasiya yaradır. Alətin çəkisi 20 funt-a qədər ola bilər və motorlu bıçaqlar əl ilə idarə olunan bıçaqlardan daha sürətli hərəkət edir.

Bu səbəbdən elektrikli budama alətlərindən istifadə zamanı təhlükəsizlik qaydalarına və qoruyucu vasitələrə xüsusi diqqət yetirmək vacibdir.

Elektrikli budama aləti seçməzdən əvvəl onun xüsusiyyətlərini və istifadə qaydalarını mütləq oxuyun.

Unutmayın:

Kabel ilə işləyən budama alətləri elektrik prizindən nə qədər uzağa gedə biləcəyinizi məhdudlaşdırır;
Elektrik cərəyanının amper gücü maksimum kəsmə diametrinə təsir edir;
Batareyanın gücü bıçağın maksimum gücünü müəyyən edir;
Benzin mühərrikinin həcmi maksimum kəsmə gücünü müəyyən edir.
Motosarlar

Motosarlar böyük, güclü və təhlükəli alətlərdir. Onlar böyük ağac budaqlarını və gövdələri kəsmək və çıxarmaq üçün istifadə edilə bilər.

Peşəkar ağac budama mütəxəssisləri motosardan istifadə, ağaca dırmanma və motosarı kəndirlər vasitəsilə təhlükəsiz şəkildə yuxarı qaldırmaq üzrə xüsusi təlim keçirlər.

Sizin və ağaclarınızın xəsarət və zədələnmə riski səbəbindən nə elektrik, nə də benzinlə işləyən motosarların ev sahibləri tərəfindən istifadə edilməsi tövsiyə olunur — istər yerdə, istərsə də ağacın üzərində.

Əgər böyük budaqları və ya ağac gövdəsini kəsmək lazımdırsa, peşəkar ağaclara qulluq mütəxəssisinə müraciət etmək ən təhlükəsiz seçimdir.